Είσοδος

Φιλοσοφία της Επιστήμης

Γενικά στοιχεία

 

 
Περιγραφή

Το μάθημα αποτελεί εισαγωγή στο φιλοσοφικό προβληματισμό περί τη γνώση, την επιστήμη και τη μεθοδολογία  επιστημών, όπως έχουν διαμορφωθεί και εξελιχθεί από τις αρχές του 20ου αιώνα. Η έμφαση δίνεται στη γενική φιλοσοφία (μεθοδολογία) των εμπειρικών επιστημών. Ποια είναι η σχέση μεταξύ επιστημονικών υποθέσεων και εμπειρικών τεκμηρίων; Τι νοείται ως επιστημονική εξήγηση; Ποια είναι η δομή και ποια η δυναμική των επιστημονικών θεωριών; Υπάρχει επιστημονική πρόοδος και σε τι συνίσταται;

Γνώσεις:

Ο/η φοιτητής/τρια με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος:

-         Γνωρίζει τη συμβολή της επιστήμης στον φιλοσοφικό στοχασμό

-         Εξοικειώνεται με την έννοια των αναλυτικών και συνθετικών κρίσεων και με την επιστημολογική σκέψη.

-         Κατανοεί την έννοια του επιστημονικού Παραδείγματος και της επιστημονικής επανάστασης

-         Κατανοεί την έννοια της επαγωγής & την κριτική της αιτιότητας από τον D. Hume

-         Εξοικειώνεται με την ερμηνεία των αναλυτικών προτάσεων από τους M. Schlick και A.J. Ayer.

-         Διακρίνει την ασυμμετρία σε διάφορες επιστημονικές θεωρίες

-         Κατανοεί τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα σε πρόταση και δήλωση

 Δεξιότητες:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος ο/η φοιτητής/τρια θα είναι σε θέση να:

-         Αντιλαμβάνεται την συνθετότητα των επιστημολογικών προβλημάτων στις θετικές επιστήμες

-         Κατανοεί το πρόβλημα και τη σημασία της επαγωγής

-         Εξηγεί την εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης και πράξης

-         Κατανοεί τη σημασία του πειράματος και του ελέγχου της επιστημονικής γνώσης

-         Αντιλαμβάνεται τη διαφορά μεταξύ εξήγησης και ερμηνείας

-         Διακρίνει τη σχέση επιστήμης, τεχνολογίας και φιλοσοφίας

-        Αντιληφθεί την γένεση της τεχνο-επιστήμης ως σύνθετου ζητήματος στη φιλοσοφία που απασχολεί τον σύγχρονο πολιτισμό

Κατανοεί τη σύγχρονη επιστήμη ως κοινωνικά κατασκευασμένο φαινόμενο και εν μέρει ως γνήσια αναζήτηση του ανθρωπίνου πνεύματος

Ικανότητες:

Με την επιτυχή παρακολούθηση του μαθήματος  καλλιεργείται η ικανότητα για:

·      Αυτόνομη εργασία

·      Διάκριση της βασικής από την εφαρμοσμένη έρευνα

·      Αξιολόγηση της σημασίας των πειραματικών εφαρμογών στην ερευνητική διαδικασία

·      Ταξινόμηση απαιτητικών  εννοιών που συγκροτούν τον αφηγηματικό σκελετό του μαθήματος

·      Διευρυμένη αντίληψη των επιστημολογικών εννοιών ως θεμελιακών ζητημάτων στην επιστημονική θεωρία και έρευνα

Αξιολόγηση της πολυεπιστημονικότητας και της διεπιστημονικότητας ως επιστημονικών μεθοδολογιών 

Ύλη

οι θεματικές ενότητες του μαθήματος

·       Εισαγωγή: η σχέση  φιλοσοφίας και επιστήμης (γνώσης)

·        Η κριτική της αιτιότητας από τον D. Hume και η έννοια της επαγωγής.

·        Ο Kant και αναλυτικές και συνθετικές κρίσεις: διάκριση ως προς το περιεχόμενο

·        Επιστημονικός ρεαλισμός και εργαλειακή προσέγγιση θεωριών

·        O Karl Popper και η φιλοσοφική κριτική του λογικού θετικισμού (Διαψευσιοκρατία)

·        Το επιστημονικό Παράδειγμα και η κανονική επιστήμη (normal science) κατά τον Thomas Kuhn

·        Σχετικισμός και ασυμμετρία

·        Η μεθοδολογία των επιστημονικών ερευνητικών προγραμμάτων του Imre Lakatos

·       Η ασυμμετρία ανάμεσα σε αντίπαλες και λογικά διάφορες επιστημονικές θεωρίες και ο  «αναρχισμός» του P. K. Feyerabend.

·        Η συμβατοκρατική ερμηνεία της αναγκαιότητας των αναλυτικών προτάσεων (M. Schlick, A.J. Ayer).

·        Γλώσσα, Γνώση και Νόημα 

 


Κείμενα

Chalmers, A. F. ([1978] 1994): Τι είναι αυτό που το λέμε Επιστήμη; μτφρ. Γ. Φουρτούνης. Ηράκλειο: ΠΕΚ. (What is this thing called Science?. St. Lucia: University of Queensland Press).

Russell Bertrand, 2008, Τα προβλήματα της φιλοσοφίας μτφΑντ. Πέρης, Αθήνα: Αρσενίδη

Salmon, ΜΗ. et. al. ([1992] 1998, 2005). Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Επιστήμης. μτφρ. Π. Θεοδώρου, Κ. Παγωνδιώτης, Γ. Φουρτούνης. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Brown, H. I. ([1977] 1993, 1995). Αντίληψη, Θεωρία και Δέσμευση: Μια Νέα Φιλοσοφία της Επιστήμης. μτφρ. Α. Λευιτικός, Ε. Μαχαίρα, Δ. Παπαγιαννάκος, Χ. Συμσάρης. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.


 

Βιβλιογραφία

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Ayer, A. J. ([1936] 1946): Language, Truth and Logic. 2nd edition. New York: Dover. Μετάφραση στα ελληνικά: Γλώσσα, Αλήθεια και Λογική. Αθήνα: Σύναλμα, 1994.

Brown, H. I. ([1977] 1993): Αντίληψη, Θεωρία και Δέσμευση: Μια Νέα Φιλοσοφία της Επιστήμης. Μετάφραση: Α. Λευιτικός, Ε. Μαχαίρα, Δ. Παπαγιαννάκος, Χ. Συμσάρης.  Ηράκλειο: ΠΕΚ. [Perception, Theory and Commitment: The New Philosophy of Science. Chicago and London: The University of Chicago Press]

Carnap, R. (1966): An Introduction to the Philosophy of Science. New York: Dover.

Chalmers, A. F. ([1978] 1994): Τι είναι αυτό που το λέμε Επιστήμη; Μετάφραση: Γ. Φουρτούνης. Ηράκλειο: ΠΕΚ.[What is thisthing called Science? St. Lucia: University of Queensland Press].

Feyerabend, P. K. (1978): Against MethodLondon: Verso Press. [Ενάντια στη Μέθοδο. Θεσσαλονίκη: Σύγχρονα Θέματα, 1983].

Hacking, Ι. (1983): Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science. Cambridge: Cambridge University Press. [Αναπαριστώντας και Παρεμβαίνοντας: Εισαγωγικά Θέματα στη Φιλοσοφία της Φυσικής Επιστήμης. Αθήνα: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις ΕΜΠ, 2002].

Hempel, C. G. ([1945] 1965): Aspects of Scientific Explanation and Other Essays in the Philosophy of Science. New York: The Free Press.

Kraft, V. ([1968] 1986): Ο Κύκλος της Βιέννης και η Γένεση του Νεοθετικισμού. Αθήνα: Γνώση. [Der Wiener Kreis: Der Ursprung des Neopositivismus. Wien: Springer-Verlag].

Kuhn, T. S. ([1962] 1970): The Structure of Scientific Revolutions. 2nd edition. Chicago: The University of Chicago Press. [Η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων. Θεσσαλονίκη: Σύγχρονα Θέματα, 1981]

Lakatos, I. & Musgrave, A. (eds.) (1970): Criticism and the Growth of Knowledge. Cambridge: Cambridge University Press. (Proceedings of the International Colloquium in the Philosophy of Science, London, 1965. Contributors: Feyerabend, Kuhn, Lakatos, Masterman, Popper, Toulmin, Watkins, Williams.)

Popper, K. R. ([1934] 1980): The Logic of Scientific Discovery. (11η  ανατύπωση). London: Hutchinson

Suppe, F. ([1973] 1977): The Structure of Scientific Theories. 2nd edition. Urbana and Chicago: University of Illinois Press.

Van Fraassen, B. C. (1980): The Scientific Image. Oxford: Clarendon Press. [Η Επιστημονική Εικόνα. Αθήνα: Leader Books, 2008].

 

 

  -Συναφή επιστημονικά περιοδικά: 

https://www.pdcnet.org/philinquiry/Philosophical-Inquiry

http://academia.lis.upatras.gr/index.php/deukalionas

https://www.ekdotikeathenon.gr/nefsis-21-p157.html

Mέθοδοι αξιολόγησης

Τελική γραπτή εξέταση

Γλώσσα Αξιολόγησης: Ελληνικά

(για φοιτητές Erasmus: Αγγλικά)

Γραπτή Εξέταση: 100 % 

Φοιτητές που παρακολουθούν το μάθημα (και μόνον υπό αυτή την προϋπόθεση) μπορούν να εκπονήσουν ενισχυτική του βαθμού της γραπτής εξέτασης ή/και απαλλακτική εργασία σε συνεννόηση με τον διδάσκοντα

Διδάσκοντες

Κώστας Θεολόγου
Τομέας Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου

Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Κτήριο ΓΕ Ε 1ος όρ., Γραφείο 105

Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, 157 80 Ζωγράφου, Αθήνα

Τηλέφωνο: 210 772 2255 Email: cstheol@central.ntua.gr

 


 

 

 


 
Συγχρηματοδότηση
από την Ε.Ε.