Είσοδος

Προσεγγίσεις του Εφαρμοσμένου Αστικού Σχεδιασμού στην Ελλάδα

Γενικά στοιχεία

 

 
Περιγραφή

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Σκοπός του μαθήματος είναι η κατά το δυνατόν σφαιρική και συστηματική προσέγγιση ζητημάτων πρακτικής εφαρμογής του σχεδιασμού στην Ελλάδα, στην κλίμακα του αστικού χώρου. Το μάθημα εστιάζει το ενδιαφέρον του σε ένα πραγματικό πρόβλημα πολεοδομικού / αστικού σχεδιασμού, για το οποίο οι σπουδαστές καλούνται ενεργώντας ως «μελετητές» / «σχεδιαστές» του χώρου, στη βάση της διεπιστημονικής προσέγγισης των ζητημάτων του χώρου, να διατυπώσουν και να υποστηρίξουν κατάλληλες προτάσεις. Το μάθημα παρέχει, για το λόγο αυτό, επιλεγμένα βασικά στοιχεία μεθοδολογίας και τεχνικών πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού, ενώ επιχειρεί τέλος να εμπλουτίσει το γνωστικό υπόβαθρο των συμμετεχόντων σπουδαστών, κυρίως όσον αφορά κατευθύνσεις για το σχεδιασμό και υλοποιημένα παραδείγματα / καλές πρακτικές για τους τομείς εκείνους στους οποίους επικεντρώνεται το μελετητικό ενδιαφέρον

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Το μάθημα οργανώνεται γύρω από μια άσκηση σχεδιασμού με βάση συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης πολεοδομικής κλίμακας. Η άσκηση αυτή, επιδιώκει, συνεκτιμώντας όλα τα κρίσιμα ζητήματα που επηρεάζουν την ανάπτυξη του αστικού χώρου, να δώσει έμφαση κυρίως σε έξι επιλεγμένες πτυχές του χωρικού αστικού σχεδιασμού. Αυτές είναι α) ο σχεδιασμός των χρήσεων γης -αλληλένδετων με την κοινωνική και οικονομική δομή της ευρύτερης περιοχής παρέμβασης- και ιδιαιτέρως των πολεοδομικών κέντρων, β) ο σχεδιασμός του χώρου μέσα από την οπτική γωνία της ιστορίας του τόπου, γ) ο σχεδιασμός των αστικών μετακινήσεων με βάση τις αρχές τις βιώσιμης κινητικότητας, δ) η ανάδειξη των περιβαλλοντικών παραμέτρων, ως προϋπόθεσης για έναν επιτυχή χωρικό σχεδιασμό με όρους αειφορίας ε) η σημασία των οικονομικών των πόλεων και του αστικού χώρου στη διαδικασία του χωρικού σχεδιασμού και στ) το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το σχεδιασμό του δημόσιου χώρου, ως ενός καθοριστικού στοιχείου για την εξασφάλιση αστικής ποιότητας.

Επιπλέον των παραπάνω ζητημάτων, που αποτελούν κρίσιμους άξονες του σχεδιασμού, η άσκηση επιδιώκει τον συνυπολογισμό κατά τη διαδικασία επεξεργασίας των σχετικών προτάσεων των διαφόρων διαθέσιμων εργαλείων θεσμικής κατοχύρωσης του χωρικού σχεδιασμού και την αξιοποίησή τους, μέσα από τη διατύπωση συγκεκριμένων κατευθύνσεων.

Για την υποστήριξη των σπουδαστών στην πορεία της άσκησης, οργανώνεται μια σειρά περιεκτικών παρουσιάσεων με θέματα σχετικά με τις παραπάνω πτυχές του σχεδιασμού και με αντικείμενο, τόσο την ανάλυση κατευθύνσεων, μεθόδων και τεχνικών για το σχεδιασμό, όσο και την παρουσίαση σχετικών καλών πρακτικών / παραδειγμάτων.

Προϋπόθεση για την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος από τους σπουδαστές αποτελεί η ολοκλήρωση, παράδοση (χάρτες, σχέδια, σκίτσα, διαγράμματα και συνοπτικό κείμενο τεκμηρίωσης) και παρουσίαση της άσκησης στο πλαίσιο συνεργασίας των επιμέρους σπουδαστικών ομάδων. Για την αξιολόγηση της άσκησης λαμβάνεται υπόψη, η πληρότητα και η επάρκεια τεκμηρίωσης των στόχων, η επιτυχής έκφρασή τους μέσω των προτάσεων σχεδιασμού, η πληρότητα και σαφήνεια των σχεδιαστικών προτάσεων για τα κάθε φορά αντικείμενα, καθώς επίσης και η επάρκεια της έντυπης και προφορικής παρουσίασης.


Βιβλιογραφία

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσση

  • Ασπρογέρακας Ε., Greve Th., Μπαλαμπανίδης Δ. Σερράος Κ. και Χανή Α. (2015), Αθήνα σε κρίση. Αναζητώντας τις χωροκοινωνικές επιπτώσεις, στο: Τιμητικός Τόμος προς τιμήν του Καθηγητή Ιωσήφ Στεφάνου, Ινστιτούτο Σύρου, Βιώσιμης Ανάπτυξης, Πολιτισμού και Παράδοσης, Εργαστήριο Πολεοδομικής Σύνθεσης ΕΜΠ.
  • Aσπρογέρακας Ε, Σερράος Κ, Σοφιανόπουλος Δ. (2007), Χωρικές μεταβολές και πολιτικές ανασχεδιασμού παράκτιων αστικών περιοχών. Διερεύνηση δυνατοτήτων αστικής αναβάθμισης στις περιπτώσεις της Αθήνας και του Αμβούργου, στο: 8ο Πανελλήνιο Γεωγραφικό Συνέδριο της Ελληνικής Γεωγραφικής Εταιρείας, Αθήνα.
  • Αγγελίδης Μ. (Ε.Υ.) κ.ά.(2001), Ανάλυση προοπτικών του Δήμου Αμαρουσίου στον ορίζοντα του 2000, Ερευνητικό πρόγραμμα ΕΜΠ.
  • Αραβαντινός Α. (1977), Ανάγκη για συσχέτιση των όρων δομήσεως με τις χρήσεις γης και την εκμετάλλευση του αστικού χώρου, στο: ΤΕΕ, Τεχνικά Χρονικά, 4/77, Αθήνα.
  • Αραβαντινός Α. (2002), Δυναμικές και σχεδιασμός κέντρων στην πόλη των επομένων δεκαετιών – προς συγκεντρωτικά ή αποκεντρωτικά σχήματα;, στο: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΤΜΧΠΠΑ, περιοδικό ΑΕΙΧΩΡΟΣ, τ.1 11/2002, Βόλος.
  • Αραβαντινός Α. (2005), Αναμενόμενες μετεξελίξεις στις χρήσεις γης και στον οικοδομικό πλούτο του αστικού χώρου, στο: Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Επιστημονικές μελέτες προς τιμήν του καθηγητού Νίκου Ι. Κόνσολα, Αθήνα.
  • Αραβαντινός Α. (2007), Πολεοδομικός Σχεδιασμός. Για μια βιώσιμη ανάπτυξη του αστικού χώρου, Β’ έκδοση, Συμμετρία, Αθήνα.
  • Αραβαντινός Α, Κοσμάκη Π (1988), Υπαίθριοι χώροι στην πόλη, Θέματα ανάλυσης και πολεοδομικής οργάνωσης αστικών ελεύθερων χώρων και πρασίνου, Αθήνα.
  • Βασενχόβεν Λ. (1993), Αστικές αναπλάσεις σε μια σύγχρονη μεγαλούπολη: Η περίπτωση του Ελαιώνα, στο Η Ανάπλαση του Ελαιώνα, Πρακτικά ημερίδας, 1-2-93, Ε.Μ. Πολυτεχνείο, Αθήνα, 1993
  • Βλαστός, Θ, Μηλάκης, Δ. (2006), Πολεοδομία vs Μεταφορές – από την απόκλιση στη σύγκλιση, Αθήνα
  • Γοσποδίνη, Α. και Η. Μπεριάτος, επιμ. (2006), Τα Νέα Αστικά Τοπία και η Ελληνική Πόλη, Κριτική.
  • ΕΜΠ – Τομέας Πολεοδομίας και Χωροταξίας, ΥΠΕΧΩΔΕ (Κοσμάκη Π, Λιάπης Ι, Λουκόπουλος Δ, Μαντουβάλου Κ, Πολύζος Ι.), (1992), Ανάπλαση κεντρικών περιοχών κατοικίας. Μελέτη περίπτωσης Κάτω Πατήσια, Αθήνα.
  • ΕΜΠ, Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος, (επ. υπεύθυνος: Ι. Πολύζος), (1999), Μητροπολιτικό πάρκο Γουδί – Ιλισσος, ερ. πρόγραμμα, συνοπτική παρουσίαση, Αθήνα.
  • ΕΜΠ, ΣΠΕ (επ. υπεύθυνος: Α. Αραβαντινός), (1996), Έρευνα και προγραμματισμός αναβάθμισης Εμπορικού Τριγώνου του Κέντρου της Αθήνας, Ερευνητικό πρόγραμμα για το Δήμο Αθηναίων, Έκδοση ΤΕΕ, Αθήνα.
  • ΕΜΠ, ΣΠΕ (επ. υπεύθυνος: Α. Αραβαντινός), (2000), Χρήσεις γης στο Κύριο Οδικό Δίκτυο. Επιπτώσεις στον αστικό ιστό, Σεμινάρια Κέντρου Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης ΕΜΠ 1998 – 1999, κείμενα εισηγήσεων, Αθήνα.
  • ΕΜΠ, ΣΠΕ (επ. υπεύθυνος: Α. Αραβαντινός), (2001), Χρήσεις γης στο Κύριο Οδικό Δίκτυο. Δράσεις για την αντιμετώπιση της γραμμικής παρόδιας δόμησης. Ερευνητικό πρόγραμμα για το ΥΠΕΧΩΔΕ, έκδοση ΤΕΕ, Αθήνα.
  • ΕΜΠ, ΣΠΕ, ΥΠΕΧΩΔΕ (επ. υπεύθυνη: Κλ. Γεράρδη), (2004), Ερευνητικό πρόγραμμα «Στρατηγικό πλαίσιο χωρικής ανάπτυξης για την Αθήνα – Αττική», Αθήνα.
  • ΕΜΠ, Σχολή Αρχιτεκτόνων, ΔΠΜΣ, (2009), Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Μεταλλαγές και (Α)συνέχειες Πρακτικές, πολιτικές και λόγος για τον αστικό χώρο, Αλεξάνδρεια, Αθήνα
  • Επιτροπή ΕΚ (1990), Πράσινο βιβλίο για το Αστικό Περιβάλλον, Βρυξέλλες.
  • Επιτροπή ΕΚ (1991), Ευρώπη 2000: Προοπτικές ανάπτυξης του Κοινοτικού εδάφους, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο. 
  • Επιτροπή ΕΚ (1995), Ευρώπη 2000+: Συνεργασία για τη χωροταξία στην Ευρώπη, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο.
  • Επιτροπή Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 11ης Ιανουαρίου 2006 σχετικά με μια θεματική στρατηγική για το αστικό περιβάλλον.
  • Επιτροπή Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 13ης Ιουλίου 2006, «Πολιτική συνοχής και πόλεις: Η συμβολή των πόλεων και των πολεοδομικών συγκροτημάτων στην ανάπτυξη και την απασχόληση στις περιφέρειες» COM(2006) 385.
  • Θεοδωρά Γ. (2018) (επιμέλεια), “Θαλάσσιος Χώρος _ Αστικό Παράκτιο Μέτωπο _ Πόλεις Λιμάνια”, Συλλογή Κειμένων για τον Χωρικό Σχεδιασμό, Ε.Μ.Π., Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών _ Σπουδαστήριο Πολεοδομικών Ερευνών [ISBN 978-618-80734-6-3]
  • Λάββας Γ.Π, Μαρμαράς Μ. (1994), Θέματα αστικού Σχεδιασμού, ιστορική θεώρηση, σύγχρονη πραγματικότητα, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Ε.Μ.Μ.Ε, Αθήνα.
  • Μαλούτας Θ. (επιμ.), Οι πόλεις, Κοινωνικός και Οικονομικός Άτλας της Ελλάδας, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών- Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας, 2000.
  • Μαντουβάλου Μ. (1995), Αστική γαιοπρόσοδος, τιμές γης και διαδικασίες ανάπτυξης του αστικού χώρου. Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών ΕΚΚΕ, Τ. 88, 89-90, Αθήνα.
  • Μέλισσας Δ., Σερράος K. (επιμέλεια) (2017) Οργάνωση Χρήσεων και Δραστηριοτήτων κατά τη διαδικασία του σχεδιασμού του χώρου. Σειρά: Δημοσιεύματα Σπουδαστηρίου Πολεοδομικών Ερευνών του ΕΜΠ - Τεύχος 2. Σάκκουλας, Αθήνα.
  • Μπελαβίλας Ν., Βαταβάλη Φ., (2009), Οδηγός για το Περιβάλλον - Πράσινο και ελεύθεροι χώροι στην πόλη, WWF Ελλάς, Αθήνα.
  • Σερράος K. (2013), Ο κυκλοφοριακός εφησυχασμός ως εργαλείο αστικής ανάπλασης, στο: Σ. Τσέτσης (επιμέλεια), «Πράσινες μετακινήσεις στις πόλεις. Πολιτικές για μια βιώσιμη κινητικότητα στα αστικά κέντρα. Μια ευρωπαϊκή θεώρηση». Παπασωτηρίου / Πράσινο Ταμείο.
  • Σερράος K. (2018), Από την ακμή στην κατάρρευση και εκ νέου προς την αστική αναγέννηση. Αντιθετικές εξελίξεις και αστικές μνήμες από το Detroit των άκρων. Μια ενδιαφέρουσα και για την Ευρώπη πολεοδομική αφήγηση, στο: Σ. Τσέτσης (επιμέλεια), «Μνήμη & Αστικό Φαινόμενο. Πολεοδομικές πολιτικές για την προστασία και ανάδειξη ιστορικών ιστών, μνημείων και τόπων. Ευρωπαϊκή εμπειρία και προοπτικές», Μίλητος.
  • Σερράος K. (2015), Πολεοδομικός σχεδιασμός στην Ελλάδα σε αλλαγή πλεύσης. Προς μια πολύπλευρη bottom up πορεία; στο: 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Βόλος.
  • Σερράος K., Μέλισσας Δ. (επιμέλεια) (2017) Αυθαίρετη Δόμηση. Αναζητώντας την στάθμιση μεταξύ πολιτικής, επιστήμης και συνταγματικών επιταγών. Σειρά: Δημοσιεύματα Σπουδαστηρίου Πολεοδομικών Ερευνών του ΕΜΠ - Τεύχος 1. Σάκκουλας, Αθήνα.
  • Οικονόμου Δ. και Πετράκος Γ. (επ.) (1999), Η Ανάπτυξη των Ελληνικών Πόλεων: Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις Αστικής Ανάλυσης και Πολιτικής (Βόλος/ Αθήνα: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας/ Gutenberg).
  • Οικονόμου Δ, Σαρηγιάννης Γ, Σερράος Κ. (επιμ.) Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Αθανάσιο Αραβαντινό, Πόλη και χώρος από τον 20ο στον 21ο αιώνα, Αθήνα, 2004.
  • Παναγιωτάτου Ε. (1988), Συμβολή σε μια ενιαία θεώρηση του χώρου και σε μια άλλη σχεδιαστική πρακτική, ΕΜΠ.
  • Πολυχρονόπουλος Δ, Σερράος Κ. (2001), Πολεοδομικοί μετασχηματισμοί και αλλοιώσεις του φυσικού χώρου από το νέο αεροδρόμιο της Αθήνας. Τάσεις και ευκαιρίες, Αρχιτέκτονες, περιοδικό του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ, τεύχος 27, Μάρτιος / Απρίλιος 2001, Αθήνα.
  • Ρόζος Ν. (1994), Η νομική προβληματική του χωροταξικού σχεδιασμού, Αθήνα-Κομοτηνή, Εκδόσεις Σάκκουλα.
  • Σερράος Κ (2007), Ο αστικός σχεδιασμός μετά την αποβιομηχάνιση στην κεντρική Ευρώπη. Η περίπτωση του Gasometer στη Βιέννη, στο: 5η Πανελλήνια Επιστημονική Συνάντηση της Διεθνούς Επιτροπής για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομίας (TICCIH), Βόλος.
  • Σερράος Κ. (2000), Η διάρθρωση εντατικών χρήσεων γης μέσα από την πρακτική του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδιασμού στην Ελλάδα - Σχετικές κατευθυντήριες αρχές, στο: ΕΜΠ, ΣΠΕ, Χρήσεις γης και κυκλοφορία στο Κύριο Οδικό Δίκτυο – Επιπτώσεις στον αστικό χώρο. Αθήνα.
  • Σκουρής Β. (1984-1985/1991), Χωροταξικό και Πολεοδομικό Δίκαιο, Εκδόσεις Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη.
  • Στεφάνου Ι, Χατζοπούλου Α, Νικολαϊδου Σ. (1995), Αστική Ανάπλαση – Πολεοδομία, Δίκαιο, Κοινωνιολογία, ΤΕΕ, Αθήνα.
  • Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης (2000), Δεκαεπτά κείμενα για το σχεδιασμό, τις πόλεις και την ανάπτυξη για τα δέκα χρόνια του ΤΜΧΠΑ, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος.
  • Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, ΥΠΕΧΩΔΕ (2009),  Πρακτικά 2ου Πανελληνίου Συνεδρίου Πολεοδομίας Χωροταξίας και Πειφερειακής Ανάπτυξης, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος.
  • Τσέτσης Σ. (2003) (επιμέλεια), Ένα μέλλον για την Αθήνα. Σε αναζήτηση πολιτικών αστικής επανοργάνωσης του πολεοδομικού συγκροτήματος της πρωτεύουσας, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα.
  • Φιλιππίδης Δ. (1990), Για την ελληνική πόλη. Μεταπολεμική πορεία και μελλοντικές προοπτικές, Εκδόσεις θεμέλιο, Αθήνα.
  • Χριστοφιλόπουλος, Δ. Γ. (2002), Πολιτιστικό Περιβάλλον – Χωρικός Σχεδιασμός και Βιώσιμη Ανάπτυξη, Π.Ν. Σάκκουλας, Αθήνα.

Ξενόγλωσση

  • Allmendinger, P. (2001), Planning in Postmodern Times, Routledge, London.
  • Atkinson, R. (2002), The White Paper on European governance: Implications for urban policy, European Planning Studies, 10(6): 781-792.
  • Battis/Krautzberger/Löhr (2005), Baugesetzbuch Kommentar, Verlag C.H. Beck München.
  • Bianchini, F. and C. Greed (1999), Cultural planning and town planning, in Greed, ed. 1999, pp. 195-207
  • Blackhall J. C, Planning, Law and Practice, Cavendish Publishing Ltd, London/Sydney 1998.
  • Blackman, T. (1995), Urban Policy in Practice, Routledge, London
  • Commission of the European Communities (1994), Community Initiative Concerning Urban Areas (URBAN) COM(94) 61 Final, Brussels, 2 March 1994.
  • Cullingworth J. B. (1994), Alternate planning systems, Journal of the American Planning Association, V. 60, N. 2, 162-172.
  • ESTIA / INTERREG IIC (sc. resp.: G. Kafkalas) (2000), Spatial Planning Priorities In Southeast Europe, Aristotle Univ. of Thessaloniki, Thessaloniki.
  • EU Commission (2006), The URBACT programme 2002-2006, BILAN.
  • EU Commission (2008), URBACT II, European Programme for Sustainable Urban Development, Second Issue.
  • European Commission (1997a), The European Union Compendium of Spatial Planning Systems and Policies, Office for Official Publications of the European Communities, Luxembourg.
  • European Conference on Sustainable Cities & Towns (1994), Charter of European Cities & Towns Towards Sustainability Aalborg, Denmark , 27 May 1994
  • European Green Cities Network (EGCN) Contract no. NNE5 – 2000-405 with amend met no.1 (NNE5-2001-608) Final Technical Report, Prepared by Project Coordinator, Green City Denmark A/S, August 2005.
  • European Parliament, Policy Department Structural and Cohesion Policies (2007), Follow-up of the territorial agenda and the Leipzig Charter: Towards a European Action Programme for spatial development and territorial cohesion, Brussels.
  • European Union (2007), Territorial Agenda of The European Union, Towards a more Competitive and Sustainable Europe of Diverse Regions, Informal Ministerial Meeting on Urban Development and Territorial Cohesion, Leipzig, 24/25 May 2007.
  • Getimis P. and Kafkalas Gr, eds. (1993), “Urban and Regional Development in the new Europe”, Topos, Special series, Athens.
  • Hall P, Pfeiffer U. (2000), Urban Future 21. A global agenda for twenty-first century cities, E & FN Spon, London.
  • Hall, P. (1992), Urban and Regional Planning, Routledge, London.
  • Layard A. – Davoudi S. – Batty S. (ed.) (2001), Planning for a sustainable future, Spon Press, London.
  • Melissas D, The elaboration of legal norms in a state of the rule of law, JöR 2001, σ.145-155.
  • Newman, P. and Thornley, A. (1996), Urban Planning in Europe, Routledge, London and New York.
  • Othengrafen F., Serraos K. (eds.) (2017): Urban Resilience, Climate Change and Adaptation. Coping with Heat Islands in the Dense Urban Area of Athens, Greece, Hannover & Athens (Free download: http://www.arch.ntua.gr/node-resources/854#resource-12860) 
  • Othengrafen F., Serraos K. (eds.) (2018): Urban Resilience, Changing Economy and Social Trends. Coping with socio-economic consequences of the crisis in Athens, Greece, Hannover & Athens (Free download: http://resilient-cities.eu/en/publications/) 
  • Polychronopoulos D, Ioannou B, Serraos K, Zifou M. (2004), The 2004 Olympic games: a non-planning paradigm? Πρακτικά διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου AESOP (Association of European Schools of Planning) 2004 «Metropolitan Planning and Environmental Issues».
  • Rydin Y. (1993), The British Planning System. An Introduction. London, MacMillan. [Νέα έκδοση (1998) Urban and Environmental Planning in the UK, London, MacMillan.]
  • Serraos K., Greve Th. (eds.) (2016) Metropolitan Interventions Athens 2012. Exchange of European experiences. Propompos, Athens (Free download: http://www.propobos.gr/books/112)
  • Serraos K., Asprogerakas V (2019): Typologies of Bottom-Up Planning in Southern Europe: The Case of Greek Urbanism During the Economic Crisis, στο: Mahyar Arefi & Conrad Kickert (editors), «The Palgrave Handbook of Bottom-up Urbanism», Palgave Macmillan.
  • Schmidt – Eichstaedt (1995), Bauleitplanung und Baugenehmigung in der Europäischen Union, Land Use Planning and Building Perimission in  the European Union, Deutscher Gemeindeverlag, Verlag W. Kohlhammer.
  • Serraos K. (1996), Κommunalplanung in Griechenland und Österreich (Δημοτικός σχεδιασμός στην Ελλάδα και στην Αυστρία), Schriftenreihe für Städtebau und Raumplanung «Stadt und Region», τόμος 3ος, έκδοση του Institut zur Erforschung von Methoden und Auswirkungen der Raumplanung der Ludwig Boltzmann Gesellschaft, T.U. Wien, Βιέννη.
  • Serraos K, Zifou M. (2005), The impacts of major transportation infrastructure on the form and function of the urban space: the case of the "Athens urban freeway", Πρακτικά διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου AESOP (Association of European Schools of Planning) 2005 «The dream of a greater Europe»
  • Stüer B. (2005), Handbuch des Bau- und Fachplanungsrechts, Planung – Genehmigung – Rechtsschutz, Verlag C.H. Beck München.
  • Wassenhoven, L. (1993), The environmental dimension of Greek urban planning: The case of Eleonas, in C. Laskaris, ed, Aspects of Environmental Education and Practice in Modern Greece, Proceedings of a scientific meeting, National Technical University of Athens, pp. 94-100.
  • Psycharis Y. and Skayannis P. (2008) 'The context, dynamics and planning of urban development: a selection of papers', Univesrity of Thessaly Press.
  • O'Sullivan A. (2007), 'Urban Economics', McGraw Hill (υπό δημοσίευση από τις εκδόσεις Κριτική, με επιμέλεια των Ψυχάρη - Ροβολή).
  • Vogelij I. (2010), Fifteen steps towards territorial cohesion spatial planning guidance, ECTP-CEU, UniBook.com.

Εργαστήριο

ΑΣΚΗΣΗ

Μελέτη περίπτωσης για την άσκηση του εφαρμοσμένου πολεοδομικού – αστικού σχεδιασμού αποτελεί ο νέος Δήμος Αχαρνών, ο οποίος περιλαμβάνει και τον πρώην Δήμο Θρακομακεδόνων. Η διδακτική ομάδα παρέχει τον κύριο όγκο των βασικών αναλυτικών δεδομένων και στοιχείων που αφορούν αυτή την περιοχή μελέτης και είναι απαραίτητα για την πορεία της άσκησης.

Από τους σπουδαστές ζητείται, ενεργώντας ως ενιαία, διεπιστημονική ομάδα, που συγκροτείται από επιμέρους σπουδαστικές υποομάδες, με θεματική εξειδίκευση, να διατρέξουν, σύμφωνα με τις οδηγίες των διδασκόντων, τα κύρια στάδια ενός σχεδιασμού πολεοδομικής κλίμακας, με σκοπό να καταλήξουν στη διατύπωση μιας ενιαίας πρότασης (η οποία προφανώς θα απαρτίζεται από επιμέρους συμβατά μεταξύ τους τμήματα, αντίστοιχα των θεματικών εξειδικεύσεων των υποομάδων) για την περιοχή μελέτης, διατυπωμένης σε σύνολο σχεδίων και κειμένων.

Σε ένα πρώτο στάδιο της άσκησης, η σπουδαστική ομάδα, αξιοποιώντας το διαθέσιμο αναλυτικό υλικό, κάνει μια επίσκεψη στην περιοχή μελέτης με σκοπό να διαμορφωθεί μια συγκροτημένη εικόνα της υφιστάμενης κατάστασης και καταγράφει παρατηρήσεις, προβλήματα, απόψεις φορέων και κατοίκων, καθώς επίσης και τις πρώτες μελετητικές σκέψεις, απόψεις και ιδέες.

Σε ένα δεύτερο στάδιο, οι σπουδαστές εργάζονται στις επιμέρους τομεακές υποομάδες των 3- 4 ατόμων, οι οποίες συγκροτούνται ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των σπουδαστών. Σε αυτές τις υποομάδες προσεγγίζονται ζητήματα που αφορούν μεταξύ άλλων, τις χρήσεις γης, την πολεοδομική συγκρότηση της περιοχής, το δημόσιο χώρο, την κυκλοφορία, κλπ. σε συνδυασμό με προβλήματα που αφορούν τον πληθυσμό και την κοινωνία, τις παραγωγικές δραστηριότητες και την οικονομία, το περιβάλλον, κλπ. και διερευνώνται εναλλακτικές αντιμετωπίσεις. Οι υποομάδες μπορούν επίσης να κινηθούν σε διάφορες κλίμακες χώρου (π.χ. από την ευρύτερη χωροταξική θεώρηση μέχρι τα ζητήματα αστικού σχεδιασμού συγκεκριμένων σημείων, λ.χ. της κεντρικής πλατείας), καθώς επίσης και να εντοπίσουν το ενδιαφέρον τους στο σχεδιασμό χωρικά εξειδικευμένων ζωνών που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον (π.χ. σε μια ζώνη ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, σε μια βιομηχανική περιοχή, στο κυρίως κέντρο του οικισμού, κλπ.). Στην πορεία της άσκησης αναπτύσσεται διάλογος μεταξύ των υποομάδων, ώστε να εξασφαλίζεται αφενός μεν η αλληλοτροφοδότησή τους με ιδέες, αλλά και ενδεχόμενες δεσμεύσεις, και αφετέρου δε ο αναγκαίος μεταξύ τους συντονισμός, ώστε το τελικό προϊόν να ανταποκρίνεται στο στόχο της άσκησης, που είναι μια ενιαία και συνεκτική πρόταση για την περιοχή μελέτης.

Σε ένα τρίτο και τελευταίο στάδιο οι διδάσκοντες επιδιώκουν την παρουσίαση της όλης εργασίας (και των πιθανών σχετικών εναλλακτικών προτάσεων) στους τοπικούς φορείς και στους κατοίκους, ενώ παράλληλα επιχειρείται και η οργάνωση σχετικής έκθεσης. Οι σπουδαστές παρακολουθούν και καταγράφουν τις απόψεις που διατυπώνονται και συντάσσουν σχετική έκθεση, εντοπίζοντας παράλληλα και τα ενδεχόμενα περιθώρια αντίστοιχων προσαρμογών της εργασίας τους, ώστε οι προτάσεις να καταστούν ευκολότερα υλοποιήσιμες.

Διδάσκοντες

Διδάσκοντες: Κ. Σερράος (συντονιστής) • Ε. Κλαμπατσέα

Σύμβουλοι: Α. Αραβαντινός (χρήσεις γης & κέντρα) • Θ. Βλαστός & Ε. Μπακογιάννης (βιώσιμη κινητικότητα) • Β. Καρβουντζή & Μ. Παπαβασιλείου (σχεδιασμός δημόσιου χώρου) • A. Κουδούνη (διοίκηση & θεσμικά εργαλεία) • Ν. Πάγκας (περιβάλλον) • Γ. Σπηλιοπούλου (ο χώρος ως επενδυτικό πεδίο) • Π. Τουρνικιώτης (ιστορικότητα στο αστικό περιβάλλον) • N. Χατζηδάκη & Ι. Χάλαρης (υλοποίηση του σχεδιασμού στους ΟΤΑ) • Ι. Ψυχάρης (οικονομική του χώρου).

Συμμετέχων: Ν. Γεωργακόπουλος, υπ. δρ. ΕΜΠ


Ημερολόγιο Μαθήματος

μάθημα

1η ώρα

2η ώρα

3η ώρα

1ο Τρ 26.2

Κ. Σερράος, Ε. Κλαμπατσέα: Εισαγωγή στο μάθημα.

2ο Τρ 05.3

Κ. Σερράος, Ε. Κλαμπατσέα: Ο σχεδιασμός του χώρου ως σημαντική, συλλογική, διεπιστημονική διαδικασία. Ο ρόλος του «σχεδιαστή του χώρου». Διλήμματα και αντιθέσεις. Μεθοδολογικά και οργανωτικά ζητήματα.

Διαμόρφωση σπουδαστικών ομάδων εργασίας.

3ο Τρ 12.3

Ν. Γεωργακόπουλος: Παρουσίαση της περιοχής μελέτης. Χαρακτηριστικά, ιδιαιτερότητες, προβλήματα.

Καταμερισμός δουλειάς & κατευθύνσεις για την επεξεργασία της άσκησης.

4 ο Σα 16.3

Κ. Σερράος, Ε. Κλαμπατσέα, Ν. Γεωργακόπουλος: Επίσκεψη στην περιοχή μελέτης. Αναγνώριση κοινωνικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και χωρικών  χαρακτηριστικών. Συνάντηση με τοπικούς φορείς και εκπροσώπους φορέων σχεδιασμού. Συζήτηση, σχολιασμός, αξιολόγηση. Πρώτες εκτιμήσεις για το σχεδιασμό.

5ο Τρ 19.3

Α. Αραβαντινός: Κατευθύνσεις για το σχεδιασμό χρήσεων γης και κέντρων. Παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

6ο Τρ 26.3

Π. Τουρνικιώτης: Η αρχαιολογία της σύγχρονης πόλης ως μεθοδολογία πολεοδομικού σχεδιασμού: Η λεωφόρος των Μακρών Τειχών.

Επεξεργασία άσκησης.

7ο Τρ 02.4

Ν. Πάγκας: Κατευθύνσεις για τον περιβαλλοντικό αστικό σχεδιασμό. Παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

8ο Τρ 09.4

Ι. Ψυχάρης: Τα οικονομικά των πόλεων. Παραγωγικές δομές, χωρικός σχεδιασμός και κρίση. Παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

9ο Τρ 07.5

Β. Καρβουντζή - Μ. Παπαβασιλείου: Σχεδιασμός του δημόσιου χώρου. Μέθοδοι και κατευθύνσεις. Παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

10ο Τρ 14.5

Θ. Βλαστός – Ε. Μπακογιάννης: Βιώσιμη κινητικότητα στον αστικό χώρο. Κατευθύνσεις για το σχεδιασμό και σχετικά παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

11ο Τρ 21.5

Α. Κουδούνη: Διοίκηση και αρμοδιότητες χωρικού σχεδιασμού. Θεσμικά ζητήματα σχεδιασμού. Παραδείγματα.

Επεξεργασία άσκησης.

12ο Τρ 28.5

Γ. Σπηλιοπούλου: Τα ειδικά εργαλεία πολεοδομικού σχεδιασμού για τις επενδύσεις: η περίπτωση των ΕΣΧΑΔΑ και ΕΣΧΑΣΕ.

Εργαστήριο άσκησης.

Παρουσίαση / συντονισμός πολεοδομικών / σχεδιαστικών προτάσεων των επιμέρους ομάδων εργασίας.

13ο Τρ 04.6

N. Χατζηδάκη, Ι. Χάλαρης: Η υλοποίηση του πολεοδομικού/αστικού σχεδιασμού από την Τοπική Αυτοδιοίκηση (διαδικασίες εφαρμογής σχεδιασμού στην πράξη / εκπόνηση μελετών / δημοπράτησης / κατασκευή έργων).


 
Συγχρηματοδότηση
από την Ε.Ε.